1. Wprowadzenie – definicja progu rentowności

Próg rentowności jest zagadnieniem, które musi być uwzględnione w procesie zarządzania nowoczesnym przedsiębiorstwem na rynku globalnym. Internacjonalizacja działalności gospodarczej oraz konkurencyjność w stosunkach między przedsiębiorstwami wymusza wręcz analizę rentowności przedsiębiorstwa.

Według Edwarda Nowaka próg rentowności „jest to taka wielkość produkcji (sprzedaży) przy której przychód ze sprzedaży produktu jest równy całkowitym kosztom własnym sprzedanych produktów. Dla progu rentowności, wyniki finansowy na sprzedaży produktów jest równy zero. Analizę progu rentowności przeprowadza się przy odpowiednich założeniach. W standardowym ujęciu podstawowe założenia tej analizy są następujące[1]:

· analiza ma charter krótkookresowy,

· analiza dotyczy przedziału zmienności produkcji odpowiadającego normalnej zdolności produkcyjnej,

· czynniki nie uwzględnione w analizie są traktowane jako stałe,

· wielkość produkcji jest równa wielkości sprzedaży,

· przychód ze sprzedaży jest proporcjonalny do ilości sprzedaży (tzn. ceny sprzedaży są stałe),

· koszty całkowite są liniowo zależne od ilości produkcji”.

Ocena progu rentowności stanowi kluczowy instrument zarządzania w przedsiębiorstwie funkcjonującym na rynku globalnym. Obejmuje ona tzw. Punkt wyrównania (break event point – BEP), w którym realizowane przychody ze sprzedaży pokrywają poniesione koszty. Przedsiębiorstwo nie osiąga również zysku, ale nie ponosi również straty. Rentowność przychodów ze sprzedaży jest zerowa, co oznacza, że przedsiębiorstwo osiągnęło próg rentowności[2].

Z powyższych założeń wynika, iż osiągnięciu progu rentowności towarzyszy zrównanie przychodów ze sprzedaży („S”) z kosztami całkowitymi („K_c”). Zatem prawdziwe jest równanie nr 1[3].

S=K_c (1)

Przy założeniu produkcji jednorodnej (produkcja jednoasortymentowa), przychód ze sprzedaży wyraża równanie 2[4].

S=P*Q (2)

Gdzie P – cena sprzedaży; Q – wielkość sprzedaży. Znając równanie sprzedaży, należy jeszcze określić równanie kosztów – przedstawia je wzór 3[5].

K_c=K_s+(K_z*Q) (3)

W powyższym wzorze koszty całkowite K_c są równe sumie iloczynu kosztów zmiennych K_z i wielkości sprzedaży Q oraz kosztów stałych K_s.

Odnośnie wzoru 3, koszty dzielą się na:

· koszty stałe K_s są to takie koszty, które nie zależą od zmiany wielkości produkcji;

· koszty zmienne K_z to takie, które są wrażliwe na zmiany wielkości produkcji.

Podział kosztów na stałe i zmienne wymaga poznania związków zachodzących między poziomem poszczególnych rodzajów kosztów a poziomem produkcji. Wiedza o związkach zachodzących między poziomem kosztów a poziomem produkcji jest niezbędna do bieżącego zarządzania współczesnym przedsiębiorstwem. Brak takiej wiedzy uniemożliwia kontrolę realizacji zadań oraz realne planowanie kosztów i pochodnych wielkości ekonomicznych, np. zysku[6].

Graficzną ilustrację kosztów stałych i zmiennych przedstawia rysunek 1.

Analizując powyższe rozważania, można zapisać, iż próg rentowności wyrażony wielkością produkcji Q można zapisać jako wzór 4.

Q = (K_s) : (P – K_z) (4)

Należy przy tym zauważyć, iż marżę stanowi różnica między ceną P a kosztami zmiennymi K_z.

m = P - K_z (5)

2. Analiza wybranego przykładu – produkcja doniczek

Przedsiębiorstwo produkcyjne X zajmuje się wytwarzaniem doniczek na kwiaty ozdobne do mieszkań. Charakterystyka przedsiębiorstwa została zaprezentowana w tabeli 1.

Podstawiając odpowiednie wartości do wzoru nr 4 otrzymujemy odpowiednio:

Q = (10 000) : (15 – 10)

Q = 2 000

Jak zatem widać, minimalna wartość sprzedaży Q, przy której koszty całkowite zrównają się z przychodami ze sprzedaży wynosi 2 000 (obrazuje to wykres 1). Marża na sprzedaży wynosi 5, co obrazuje poniższe obliczenie:

m = P - K_z

m = 15 – 10 = 5

Źródło: opracowanie własne na podstawie T. Kizukiewicz, Zarządcze aspekty rachunkowości, PWE, Warszawa 2003, s. 223; A., A. Jarugowa, W.A. Nowak, A. Szychta, Rachunkowość zarządcza. Koncepcje i zastosowania, Wydanie II, SWSPiZ w Łodzi, Łódź 2001, s 406.

Podsumowanie

Obliczenia zaprezentowane w punkcie 2 dowiodły, iż próg rentowności powinien być obliczany dla każdego przedsiębiorstwa, w celu ustalenia minimalnej wartości sprzedaży, przy której przedsiębiorstwo nie ponosi strat. Stwierdzenie to może wydać się banalne, jednak wiele osób nie zdaje sobie sprawy z wagi zagadnienia, jakim, jest rentowność, próg rentowności czy dźwignia operacyjna. Należy zatem jeszcze raz stwierdzić, iż analiza progu rentowności powinna być częścią każdego elaboratu szacunkowego, analizującego kondycję finansową przedsiębiorstwa i jego szansę na rynku.